- هنگامیکه ساز‌ها به صدا در آمدند، شمع‌ها روشن شدند و ظروف پر از ماهی‌های قزل آلا بر روی میز‌ها قرار گرفتند، «هارالد پنجم» ـ پادشاه نروژ ـ وارد اتاق شد و مهمان ها برای خوش آمد‌گویی به او بلند شدند.پس از آن گروه متشکل از 30 نفر که لباس های آبی رنگ بر تن داشتند، سرود «ما جهان هستیم» را یک صدا خواندند.

این جشن و شادمانی اصلا ربطی به مراسم شب‌های «اوسلو» در قصر سلطنتی ندارد. بلکه برای افتتاح و شروع به کار زندان «هالدن فنگس سل»، جدیدترین زندان نروژ بر پا شده است.

برای ساخت این زندان 10 سال و یک میلیارد و 500 میلیون کرون، معادل 252 میلیون دلار صرف شد. زندان «هالدن» در مساحتی به وسعت 30 هکتار در زمین‌های شیب‌دار جنگلی در جنوب شرق نروژ احداث شده و دارای تسهیلات ویژه و مناسبی چون استودیوی صدا، مسیر دو و یک منزل دو اتاق خوابه ساده است که زندانیان می‌توانند به هنگام شب در این مکان از خانواده خود پذیرایی کنند.

بر‌خلاف بسیاری از زندان‌های ایالات متحده آمریکا، هوای این زندان جدید عاری از هرگونه بوی ناخوشایندی چون بوی عرق و ادرار است. به جای این بوهای نامطبوع رایحه‌ای از شربت پرتقال از جانب« آزمایشگاه آشپزخانه» زندان به مشام می‌رسد. این مکانی است که زندانیان در آن کلاس‌های آشپزی را می‌گذرانند.

«آرهویدال» ـ رییس زندان ـ می‌گوید: بر‌اساس قوانین زندان‌های نروژ، باید توجه ویژه به حقوق زندانیان کرد و به آنها احترام گذاشت. رعایت حقوق این افراد و احترام به شخصیت آن‌ها در سیستم زندان کشور اهمیت ویژه‌ای دارد.به همین دلیل وجود چنین مواردی در زندان جدید التاسیس «هالدن» یک امر غیر‌عادی و غیر‌معمول نیست.

زندان «هالدن» که دومین محبس بزرگ نروژ محسوب می‌شود، با گنجایش 252 نفر در هشتم آوریل بازگشایی شد. این زندان قوانین و اصول راهنمای سیستم کیفری کشور را به اجرا در می‌آورد، به طوری که موارد سرکوب کننده در قوانین مربوطه اصلا جایی ندارند و بازگرداندن رحم و مروت زندانیان می‌توانند شانس بازگشت آن‌ها را به جامعه افزایش دهد.

«هویدال» با اشاره به این موضوع که دلالان مواد مخدر، قاتلان و متجاوزان به عنف نیز درمیان افراد عادی در این زندان هستند، گفت: هنگامی که زندانیان را به این زندان می‌آورند، بسیاری از آن‌ها ظاهر و اخلاق ناخوشایند و بسیار بدی دارند. ما قصد داریم از آن‌ها افرادی متمایز و جدید بسازیم . با استفاده از تحصیل و کار به آن‌ها اعتماد به نفس و اطمینان می‌دهیم و زمانی آن‌ها را آزاد می‌کنیم که مردمان بهتری شده باشند.

توالی نرخ بازگشت به تکرار جرم در کشورهای مختلف متفاوت است، اما حتی یک مقایسه سطحی هم نشان می‌دهد که مدل و نمونه زندان‌ها ی نروژ در رفتار با زندانیان خوب عمل کرده است، به طوری که تنها 20 درصد از زندانیان آزاد شده از زندان های این کشور پس از دو سال آزادی و به دلیل ارتکاب جرم به محبس بازگشتند.

این درحالیست که نرخ مذکور در ایالات متحده آمریکا و بریتانیا بین 50 تا 60 درصد است. البته باید به این موضوع هم اشاره کرد که سطح پایین ارتکاب جرایم در نروژ نیز در رقم مذکور موثر است و این موضوع خود عامل موثری و یک منفعت برای این کشور تلقی می‌شود.

همچنین براساس فهرست ثبت شده توسط اداره زندان‌های نروژ، تنها سه هزار و 300 نفر یا از هر یکصد هزار نفر 69 نفر از سکنه این کشور در زندان‌ها هستند، در حالی که این میزان در مقایسه با دو میلیون و 300 هزار آمریکایی یا به عبارتی از هر یکصد هزار نفر، 753 نفر محبوس در زندان‌های ایالتی رقم ناچیزی است، به گونه‌ای که تعداد بالای زندانیان در آمریکا بیشترین آمار جهانی را به خود اختصاص داده است.

«هانس هنریک هویلند» ـ یکی از معماران زندان ـ معتقد است که طراحی، نقشی کلیدی در فعالیت‌ها و تلاش‌هایی که برای بازگرداندن زندانیان به زندگی عادی در زندان «هالدن» به انجام می‌رسد، ایفا می‌کند؛ چرا که مهمترین مساله این است که محیط زندان دقیقا همانطوری که خارج از زندان و در دنیای بیرون است، باشد.

برای خلاصی و رها شدن از احساساتی چون زندانی و دربند بودن، دیوارها نه از بتن ساخته شدند و نه آجری هستند، بلکه از آهن سفید و چوب تهیه شدند، به طوری که به نظر می‌رسد ساختمان‌ها تماما در این زندان از چوب ساخته شدند، اما با تمامی این اوصاف، یک سمبل و نماد از محبوس بودن و موجودیت زندان در این مکان دیده می‌شود.

یک دیوار امنیتی بتنی شش متری پیرامون زندان قرار گرفته است که توسط درختان پوشانده شده و بالای آن هم گرد شده است. به همین دلیل است که در نگاه اول زیاد شبیه به یک زندان نیست و به زندانی احساس بدی دست نمی‌دهد. سلول‌های زندان «هالدن» همانند اتاق‌های خوابگاه دانشگاه‌ها به بهترین نحو با تلویزیون‌های صفحه تخت و یخچال‌های کوچک تجهیز شده است.

طراحان این زندان، برای اتاق‌ها ـ سلول‌ها ـ از پنجره‌های عمودی بسیار بلند استفاده کردند تا زندانیان بتوانند بیشتر از نور خورشید بهره ببرند.همچنین سلول‌ها میله‌ای ندارند. هر 10 تا 12 سلول هم یک اتاق پذیرایی و یک آشپزخانه دارد.

در این زندان، زندانیان می‌توانند از مبل‌های راحتی، میزهای ناهارخوری تمام استیل و صندلی‌هایی به رنگ آجری و قهوه‌ای استفاده کنند که شباهت فراوانی به سالن‌های نمایشکاه «ایکی» ـ Ikea ـ دارد.

بزرگترین دارایی با ارزش زندان «هالدن» به درستی رابطه خوب و قوی میان زندانیان و کارکنان آن است. گارد امنیتی و زندانبانان اسلحه‌ای حمل نمی‌کنند؛ چرا که معتقدند استفاده از این وسایل تنها باعث ایجاد فاصله اجتماعی و عب و وحشت می‌شود. زندانبانان همان غذای معمول در زندان را می‌خورند و بازندانیان به انجام فعالیت‌های ورزشی می‌پردازند.

«پر هوج گارد نیلسن» معمار می‌گوید: بسیاری از زندانیان محبوس در زندان «هالدن» از خانواده‌های بد و نا به سامان هستند. بنابراین ما قصد داریم در این مکان محیطی همچون یک خانواده ایده‌آل برای آن‌ها فراهم کنیم. این افراد باید زندگی درون یک خانواده خوب را تجربه کنند.

نیمی از گارد امنیتی زندان «هالدن» را زنان تشکیل می‌دهند. با این حال، «آر هویدال» ـ رییس زندان ـ معتقد است که به کار گماردن زنان به تجاوز و تعدی علیه آن‌ها منجر می‌شود.

همچنین زندانیان یک پرسشنامه دریافت می‌کنند که از آن‌ها پرسیده می‌شود چگونه تجربیاتشان در زندان می‌تواند برای آن‌ها به هنگام آزادی مثمر‌ثمر و مفید واقع شود.

«شارلوت رنه ساندویک کلاسن» ـ معلم موسیقی در این زندان و یکی از اعضای گروه گارد امنیتی «هالدن» ـ نیز خاطر‌نشان کرد: در اینجا اشتیاق زیادی برای تغییر زدگی زندانیان وجود دارد. هیچکدام از ما را مجبور به بودن در این مکان نکرده‌اند.

هدف ما این است که به تمامی زندانیان طوری بها دهیم و با آن‌ها به گونه‌ای رفتار کنیم که بتوانند در خارج از دیوارهای این زندان هم زندگی معناداری داشته باشند.

زندانیان در «هالدن» همچون دانش آموزان و شاگردان ما هستند. گرمی و حرارت و شور و اشتیاقی که این زندانیان به ما اعطا می‌کنند، در داشتن یک تلویزیون گران‌قیمت وجود ندارد.

شور و نشاط در آخر و هنگامی که این افراد به زندگی عادی خود باز می‌گردند، بر ما اثر می‌کند و خستگی ما را از تن به در می‌برد.

 

 

منبع: نشریه تایم

ترجمه: ایراندخت آذرشکیب